منشور حقوق بیمار یک سند تزئینی نیست

مسئولیت کادر درمانی در قبال بیماران

---

اخلاق پزشکی در یک تعریف ساده مجموعه ای از بایدها و نبایدهایی است که ضمانت اجرای آن درونی و وجدانیست یعنی انسان خود را در برابر وجدان خود، همنوعانش و خداوند مسئول می داند و اتفاقا همین جاست که تفاوت اساسی اخلاق پزشکی و حقوق پزشکی نمایان می شود تفاوت اساسی آن دقیقا در همین ضمانت اجرا نهفته است.

---

اخلاق درونی و وجدانی است و کسی از بیرون رعایت آن ها را زیر نظر ندارد اما حقوق پزشکی بیرونی است. در ادامه بایدها و نبایدهای اخلاق پزشکی که در کشور ما پذیرفته شده است مورد بررسی قرار می گیرد.

تمام پزشکان از نظر اخلاقی تعهد دارند که حقوق زیر را برای بیمار فراهم کنند:

1- دریافت مطلوب خدمات سلامت

2- اطلاع رسانی به بیمار به نحو مطلوب و به میزان کافی

3- رعایت حق انتخاب و تصمیم گیری آزادانه بیمار در دریافت خدمات سلامت

4- ارائه خدمات سلامت با رعایت احترام به حریم خصوصی بیمار (حق خلوت) و رعایت اصل رازداری

5- دسترسی به نظام کارآمد رسیدگی به شکایت های بیماران

این حقوق در منشور حقوق بیماران بر شمرده شده است اما همانطور که گفته شد، جزو تعهدات اخلاقی کادر درمانی محسوب می شود و ضمانت اجرایی برای رعایت آن در متن منشور اخلاقی پیش بینی نشده است.

اعتراض به نادیده گرفتن حقوق بیمار

نباید چنین پنداشت که نقض هر یک از این حقوق هیچ ضمانت اجرایی نخواهد داشت برخی از تکالیفی که در بالا مورد اشاره قرار گرفته است در قوانین و مقررات متفرقه مورد تأکید قرار گرفته اند و ضمانت اجرای هم بیان شده است. «قانون سازمان نظام پزشکی» در این خصوص از اهمیت ویژه ای برخوردار است. تبصره ماده 28 این قانون را می توان ضمانت اجرای رعایت منشور اخلاقی بیماران دانست در این تبصره آمده است: رعایت نکردن موازین شرعی و قانونی و مقررات صنفی و حرفه ای و شغلی و سهل انگاری در انجام وظایف قانونی به وسیله شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته به پزشکی تخلف محسوب می شود این تبصره چنان عام و کلی است که می توان ادعا کرد تخلف از بایدها و نبایدهای منشور اخلاقی بیماران را هم در بر می گیرد.

 بنابراین در صورتی که هر یک از تکالیف مربوط به منشور حقوق بیماران نادیده گرفته شود، می توان به هیات های انتظامی پزشکی شکایت کرد. این هیات ها به شرح زیر هستند:

1) در تهران هیات های عالی انتظامی پزشکی

2) در مراکز استان ها هیات های بدوی و تجدید نظر انتظامی پزشکی

3) در شهرستان ها هیات های بدوی انتظامی پزشکی

در صورتی که تخلف هر یک از اعضای کادر درمانی در این مراجع انتظامی ثابت شود، از تذکر با توبیخ شفاهی نامحرومیت دایم از اشتغال به حرفه های پزشکی در سراسر کشور در انتظار شخص خاطی خواهد بود. علاوه بر این صورتی که در نتیجه سهل انگاری پزشک خسارتی به بیمار رسیده باشد. در صورت وجود شرایط جبران خسارت، باید از بیمار جبران خسارت به عمل آید. مرجع دیگری که بیماران می توانند به عنوان مرجع اعتراض نسبت به نقض حقوق خود به آن مراجعه کنند، معاونت درمان و مسئول نظارت بر درمان و مطب ها در شهرستان ها است در شرح وظایف مسئولان نظارت بر درمان نظارت بر مراکز درمانی شهرستان از نظر رعایت استاندارد و قوانین وزارت بهداشت و درمان و رسیدگی به شکایات واصله مربوط به امور درمانی بیان شده است.

کمیته حاکمیت بالینی و اعتبار بخشی بیمارستان ها مرجع دیگری است که می تواند پذیرای اعتراضات بیماران و مسئول پیگیری آنها باشد وظیفه این کمیته سیاستگذاری و نظارت صحیح و دقیق بر عملکرد همه واحدهای درمانی است و با این هدف تشکیل شده است که اطمینان از ارائه خدمات کیفی و ایمن، به عنوان یکی از کارکردهای اصلی نظام سلامت، حاصل شود سیاست گذاری، برنامه ریزی، اجرا و کنترل مناسب در این زمینه، دقت نظر و تأمل ویژه ای را می طلبد که یکی از راهکارهای آن رسیدگی به شکایت های بیماران از کادر درمانی است.

ضرورت استقلال مرجع حل اختلاف

با نگاهی به ضوابط و مقرراتی که حقوق بیماران را بیان می کند، می توان گفت که اگر چه در متن منشور اخلاقی حقوق بیماران برای اجرای مفاد آن ضمانت اجرایی پیش بینی نشده است اما عملا با جست وجو در قوانین و مقررات مربوط به حوزه درمان می توان مراجع و نهادهایی را یافت که در صورت نقض این حقوق صلاحیت رسیدگی به موضوع را دارند. شهروندان می توانند با مراجعه به این مراجع شکایت های خود را اعلام کنند. تنها مشکلی که در این روند وجود دارد این است که مراجعی که در بالا به آن اشاره شد، خود در چارچوب حوزه درمان فعالیت می کنند، این موضوع باعث ایجاد این نگرانی می شود که مراجع مذکور در دعوای میان بیماران و کادر درمانی، جالب همکاران خود را بگیرند.

تقویت حمایت از بیماران

با توجه به آن چه گفته شد می توان راهکارهای زیر را ارائه داد:

1- آموزش منشور حقوق بیماران بیماران باید نسبت به حقوق خود آموزش کافی دریافت کنند و تعهدات خود را بشناسند.

2- آموزش منشور حقوق بیماران به ارائه کنندگان خدمات بهداشتی و درمانی، پزشک، پرستار و... نیز باید به حقوق بیمار آگاهی داشته باشند و نسبت به عواقب احتمالی عدم رعایت حقوق بیمار اطلاع کسب کنند.

3- رسیدگی به دعاوی توسط مرجع بی طرف سازمانی بی طرف، باید به رسیدگی دعاوی به وجود آید وجود سازمانی مستقل از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و زیر نظر دستگاه قضایی کشور در این زمینه مفید است.

.............

 برگرفته از روزنامه همشهری